قرارداد آتی

0
بازار آتی

بازار آتی

تعریف قرارداد آتی ( قرارداد آتی چیست؟)  

قرارداد آتی  یا فیوچر : قراردادی که در آن خریدار و فروشنده توافق می کنند ، مقدار معینی از کالای مشخص را با کیفیت  مشخص  ، قیمت  معلوم  ،  در زمان  و  مکان مشخص معامله کنند.

یک قرارداد آتی برای یک درجه ، مقدار ، ماه تحویل و  قیمت  معین منعقد می گردد.

 مثال :  قرارداد آتی ۵۰۰ تن مس کاتد با درجه خلوص ۹۹ درصد جهت  تحویل در ماه شهریور ۸۴  به قیمت هر کیلو ۳۵۰۰ تومان ،  ( تحویل ۳۰ /۶/۸۴ )  ،      

 رتبه ، مقدار ،  تاریخ تحویل ، نحوه ارائه قیمت ، میزان سپرده اصلی یا جبرانی برای هر نوع قرارداد همزمان با  افتتاح  معامله  از طریق بورس تعیین و مشخص خواهد شد. در مجموع فقط تعیین قیمت در اختیار طرفین قرارداد آتی  گذاشته می شود. داد و ستد این قرارداد تنها در تالار بورس صورت می گیرد .  تدوین مقررات و برقراری ضمانت اجراء آن در خصوص چگونگی داد و ستد قراردادهای آتی در زمره اختیارات و مسئولیتهای بورس است . 

فواید قرارداد آتی  (چرا قرارداد آتی )

فوایدی که قراردادآتی برای معامله کنندگان دارد ،  بشرح زیر می باشد :

۱ – برای تولید کننده محصول

به وسیله قراردادآتی  فروشنده ( تولید کننده )  می تواند قیمت فروش مورد نظر خود را برای زمان آینده تثبیت نمایند . و در برابر  نوسانات مربوط به تغییر قیمت کالا ، قیمت مد نظر خود را  حفظ نماید و از ریسک مربوط به نوسانات قیمت جلوگیری  نمایند .  تولید کنندگان می توانند از طریق فروش کالا بصورت غیابی ، سفارش ساخت  محصولات را دریافت نمایند .

 تولید کنندگان ، پردازش گران ، و توزیع کنندگان فلزات  از قراردادهای آتی بمنظور هج کردن (پوشش خطر )  در برابر ریسک قیمت استفاده می نمایند. وی می تواند  در صورت فاصله گرفتن قیمتها از قیمت پیشنهادی قرارداد خود را واگذار نمایند .

 ۲– برای خریدار ( مصرف کننده )

 مصرف کننده کالا نیز می تواند از طریق این قرارداد از  دریافت میزان  کالای مورد نظر خود در ماه مورد نظر با قیمت تثبیت شده  اطمینان حاصل نماید . وی  می تواند کالای مورد نیاز خود را برای زمان مورد نظر با قیمت مورد نظر خود تثبیت نمایند . مصرف کننده می تواند در صورت  فاصله گرفتن قیمتها از قیمت پیشنهادی قرارداد خود را در بورس واگذار نماید .

 ۳ – برای معامله گر

 معامله گر (دلال )  نیز  می تواند از نوسانات قیمت  قرارداد آتی  یا خرید و فروش قرارداد آتی سود کسب نماید. این افراد با خرید و فروش قرارداد آتی در جهتی که از قیمتها پیش بینی می نمایند می توانند  سود کسب نمایند ،  بعنوان مثال  در زمانی که قیمتها در حال افزایش می باشد با خرید یک قرارداد آتی به قیمت پایین تراز روند افزایشی  قیمت  سود کسب نماید و در زمانی که قیمتها در حال کاهش می باشد می تواند با فروش یک قرارداد آتی از روند کاهشی قیمتها  سود کسب نماید .

سپرده قرار دادآتی چیست ؟

هر کدام از طرفین خریدار و فروشنده بمنظور تعهد به خرید یا فروش کالای مورد نظر می بایست  درصدی از ارزش کالا را  بعنوان سپرده یا ودیعه نزد کارگزار در وجه اتاق پایاپای نگهدارند .

در صورتی که یک معامله گر اقدام به خرید یا فروش قرارداد آتی نماید  ، ملزم به واریز سپرده خواهد بود . این سپرده در حکم سپرده  حسن انجام کار در خصوص  نمایش تعهد  خریدار نسبت به پرداخت بهای  کالا به هنگام تحویل و تعهد  فروشنده نسبت به تحویل کالا در موعد تحویل می باشد .  

 واریز سپرده  هم بر عهده خریدار و هم بر عهده فروشنده یک قرارداد آتی خواهد بود

 در هر قرارداد آتی ، حداقل سطوح سپرده مخصوص به آن که از طریق بورس محل داد و ستد تعیین و ابلاغ می گردد . معمولا بین ۵ الی ۱۰ درصد از ارزش هر قرارداد بعنوان سپرده  نزد کارگزار در وجه اتاق پایاپای واریز می شود .

بطور مثال : اگر قرارداد  فیوچر تحویل مس کاتد شرکت ملی مس  برای ماه شهریور۱۳۸۴ برای هر کیلو  ۳۵۰۰  تومان باشد ،  میزان هر قرارداد ۱۰ تن  باشد ، ارزش این قرارداد ۳۵ میلیون تومان می باشد ، واریز ۵ درصد از این قرارداد بعنوان سپرده  ،  معادل ۱۷۵۰۰۰۰  تومان   می باشد  ، که هر کدام از طرفین قرارداد این مبلغ را واریز می نمایند .

 سپرده واریز شده متناسب با افزایش و کاهش سطح قیمتها  تغییر می یابد. قرارداد آتی منتشره در  جریان هر روزمتناسب  با  قیمت روز  از طریق اتاق پایاپای اصلاح حساب می گردند. سود یا زیان هر فرد بصورت روزانه محاسبه می گردد .

در صورت کاهش سرمایه مشتری به پاییین تر از یک سطح تعیین شده واریز سپرده جبرانی الزامی خواهد بود . در صورتیکه  مشتری نزد کارگزار وکالت داشته باشد. کارگزار میبایست وجه را واریز نماید.

 چگونه قرارداد آتی بخریم ؟

 بمنظور خرید یک قراردادآتی می بایست مراحل زیر را طی نمود :

 ۱ –   بورس ،  شیوه  هر قرارداد آتی را برای هر کالا بصورت استاندارد شده تعیین می کند ،  بطوریکه برای هر قرارداد  زمان تحویل ، میزان هر کالا ،  سایر مشخصات ریز مربوط به کالا و میزان سپرده هر قرارداد آتی از طریق بورس تعیین می شود .

۲ –   خریدار ( متقاضی خرید ) بر اساس  استانداردهای تعیین شده  بورس برای معامله  هر فلز  به شیوه قرارداد آتی ،  اقدام به تکمیل  فرم درخواست خرید می نماید .

۳ –   خریدار و فروشنده با توجه به زمان موعد تحویل کالا بر نرخ قیمت  رقابت مینمایند. ( به عنوان مثال قرارداد تحویل ۱۰ تن مس کاتد شرکت ملی مس  با خلوص ۹۹ درصد جهت  تحویل در ماه شهریور۸۴  )

۴ –   پس از توافق خریدار و فروشنده  برروی نرخ  قیمت برای هرفلز در قراردادآتی  طرفین مبلغی به عنوان سپرده قرارداد آتی( معمولا ۵ درصد )   بمنظور حسن انجام قرارداد در وجه اتاق پایاپای واریز می نمایند .

۵ –  هزینه  کارگزاران  و عوارض بورس  نیز به همراه سپرده قرارداد آتی به حساب اتاق پایاپای واریز   می شود . اتاق پس از  کسر سهم بورس ،  کارمزد کارگزاران را به حساب آنها واریز مینماید.  سپرده پرداختی از  سوی خریدار  به نام وی  ثبت می شود .

 یا :   در هنگام واریز سپرده ابتدا ، خریدار چکی را معادل مبلغ سپرده مقرر صادر و  به کارگزاری  تسلیم می نماید.  کارگزاری  وجوه سپرده  را در حساب مشتری و بنام  وی ثبت  می نماید . سپس ، وجه سپرده از سوی کارگزاری به حساب اتاق تهاتر(پایاپای ) واریز می شود.

۶ –   پس از انعقاد قرارداد آتی  بین  خریدار و فروشنده  ، خریدار می تواند قرارداد خود را در تابلو بورس عرضه نماید.  در این حالت رقابت بر روی تابلو بورس بر اساس قیمت فروش پیشنهادی صورت میگیرد . پس از خرید قرارداد آتی توسط خریدار جدید مسئولیت تحویل کالا به خریدار جدید منتقل می گردد. 

۷ –   در صورتیکه هرکدام از طرفین  قرارداد تمایلی به ماندن در قرارداد نداشته  باشند  می  توانند  قبل از تاریخ سر رسید  اقدام به مختومه ساختن قرارداد  از طریق اعمال موقعیتی بر عکس موقعیت فعلی اقدام نمایند .

۸ –   تحویل کالا :

 ۱) آخرین روز در رابطه با یک قرار داد آتی از سوی بورس تعیین خواهد شد .

۲) صدور در خواست تحویل کالا از سوی دارنده قرارداد آتی به کارگزار خود 

۳) کارگزار درخواست را به اتاق پایاپای و کارگزار فروشنده منتقل می نماید.

۴) کارگزار فروشنده تحویل کالا را به اطلاع فروشنده قرارداد آتی  می رساند .

۵) فروشنده از طریق پرداخت بصورت وجه نقد معادل کالای خریداری شده یا  تحویل کالا ، تسویه قرارداد  را به اطلاع کارگزار خود می رساند.

 سود یا زیان  در قرارداد آتی چگونه تعیین می شود ؟

 سود یا زیان  در قرارداد آتی در هر روز بر اساس نرخ مبادله کالا در تالار بورس محاسبه و به حساب هر فرد تعلق می گیرد . با توجه به قیمتی که کالای مورد مبادله  در هر روز دارد ، به کالا  سود یا زیان تعلق می گیرد .

  در حالتی که قیمتها  کاهش می یابد ار حساب سپرده خریدار کسر و به حساب سپرده فروشنده افزوده می گردد .

  در حالتی که قیمتها افزایش می یابد از حساب سپرده فروشنده کسر و به حساب سپرده خردیدار واریز می گردد .

در هر روز به نسبتی که قیمتها افزایش یا کاهش می یابد در حساب هر یک از طرفین تغییر صورت می گیرد

  چگونگی سفارش یک قرارداد آتی:

        ۱ – مدارک مورد نیاز

  • فرم درخواست خرید یا فروش ( فرم کاغذی ، کامپیوتری ، و…. )

  • عناصر یک سفارش در یک فرم

– تعیین خرید یا فروش  – مقدار سفارش  – ماه تحویل   – نوع کالا – صدور هر نوع دستورالعمل خاص ، از قبیل زمان یا محدوده قیمت .

۲ انواع سفارشات

  • ۱ سفارسات بازار  : سفارش به قیمت جاری بازار

در این نوع سفارش کارگزار پس از دریافت سفارش اقدام به خرید قرارداد آتی  به بهترین حالت ممکن می نماید .

  • سفارشات مشروط  : در این دستور سفارش مشتری  کارگزار  تحت  شرایطی اقدام به اجرای سفارش مشتری می نماید .  اقسام سفارشات مشروط به شرح  زیر می باشد :

صدور سفارش با قیمت متوقف : مشتری با یک قیمت مشخص به کارگزار سفارش می دهد که در صورت تحقق این  قیمت  خاص اقدام به اجرای سفارش نماید.

۱)   صدور سفارش با قیمت متوقف محدود : مشتری یک  حیطه قیمتی مشخص  را برای  اقدام کارگزاری جهت اجرای سفارش مشخص می نماید .

۲)   صدور سفارش با قیمت  بازار در زمان بستن : مشتری به کارگزار اجرای سفارش را  در جند دقیقه  قبل از بسته شدن بازار را صادر می نماید.

۳)   صدور سفارش با قیمت  بازار در  شروع بازار :  مشتری به  کارگزار اجرای سفارش را  در جند دقیقه  بعد از  بازشد ن بازار را صادر می نماید .

۴)   صدور سفارش بدون درج  زمان در آن : سفارشاتی که در آن زمان قید نشده باشد به عنوان  سفارش یک روزه تلقی خواهد شد و کارگزار می بایست در طی همان روز برای اجرای آن را اقدام نماید.

۵)   صدور سفارش  به  شرط تحقق قیمت در بازار :  کارگزار با دریافت این سفارش در صورت نزدیک شدن قیمت مشتری  به  قیمت بازار  اقدام به اجرای سفارش می نماید.

 ( بر طبق مقررات   ، کارگزار مشتری ملزم به داشتن اطلاعات خصوصی مشتری می باشد زیرا کارگزار مسئول تایید وضعیت مشتری از لحاظ کیفی بر عهده دارد. چنانچه کارگزار تشخیص دهد که مشتری از موقعیت مطلوبی برای پذیرش ریسک مربوط به قراردادهای آتی یا اختیار  خرید یا فروش نیست . ملزم به پذیرش افتتاح حساب برای وی نخواهد بود.)

 نحوه افتتاح حساب

موقعی که مشتری ( خریدار یا فروشنده )  اقدام به افتتاح  یک حساب قرارداد آتی یا اختیار خرید یا فروش نزد  یک کارگزار  مینماید . فرمها:

۱ –     فرم اطلاعات شخصی مشتری

۲ –    فرم میزان درآمد و خالص ثروت فرد

۳ –   فرم توافق حساب کالا  در این فرم موضوعات: علت گشایش  حساب (  سوداگری  ، هج کردن ، خرید کالا و… ) ، نوع شخصیت فرد ( حقیقی ، حقوقی ( سهامی عام یا خاص ، تعاونی ؛ تضامنی  و..) ) 

در این فرم تفویض اختیار انتقال وجوه  نیز می باشد که مشتری به کارگزار  اجازه        می دهد تا نسبت به جابجائی پول متعلق به مشتری در صورت لزوم  به واریز سپرده اضطراری   یا انتقال پول از سایر حساب های مشتری نزد کارگزار به حساب کالا و به منظور تامین کسری می باشد.

چگونه یک قرارداد آتی بفروشیم ؟

 –  تولید کننده یا هر شخصی که مایل است بعنوان فروشنده در قراردادآتی وارد شود می تواند  قراردادآتی یک کالای خاص را  که تحت قوانین بورس وجود دارد بفروش رساند

 بعنوان مثال :  تولید کننده مس می تواند یک قرارداد آتی تحویل ۱۰ تن مس کاتد با خلوص ۹۹ درصد را جهت تحویل در ماه شهریور ۱۳۸۴ با قیمت ۳۵۰۰ تومان  بفروش رساند .

– یک شخص حقیقی یا حقوقی که تولید کننده مس نیست  می تواند همان قرارداد  را در بورس بفروش رساند  

–  به این ترتیب که فروشنده  ( تولید کننده ) یا  ( متقاضی فروش ) یک میزان کالا به شیوه  قرارداد آتی  درخواست فروش کالا را به کارگزار صادر می نماید .

– حق الزحمه کارگزارو حق الزحمه بورس را بهمراه مبلغ ودیعه  مورد نیاز به حساب کارگزار واریز می نماید .

–  کارگزار فروشنده اقدام به فروش کالای مورد نظر در بورس بصورت آتی می نماید . 

–  بر اساس نرخ  خرید و فروش روزانه  مبلغ ودیعه فروشنده  تصحیح می گردد و سود یا زیان وی محاسبه می گردد .

– فروشنده می تواند قبل  از سررسید اقدام به  خروج از قرارداد نماید .

– در صورتی که وی  از قرارداد خارج نشود می بایست به تحویل کالا در زمان مشخص شده و در قیمت همان روز اقدام نماید . و چنانچه خود  مالک  کالا نباشد ، می بایست معادل  نقدی کالا در همان زمان را به  خریدار تحویل نماید .

  چگونه از یک قرارداد آتی  خارج شویم ؟  

 یکی از مهمترین ویژگی های قرارداد آتی قابلیت  خروج از قرارداد  است در صورتی که خریدار یا فروشنده  پس از  مدت زمانی بر اساس سیر قیمتها  تمایل به ماندن  در قرارداد نداشته باشند  ،  می توانند از طریق موقعیتی بر  عکس موقیعیت خود اقدام و از قرارداد خارج شود .  مثال :

– چنانچه فردی یک قرارداد آتی ۱۰ تن مس کاتد  خرید نموده با فروش  آن می تواند از قرارداد آتی خارج شود .

– و چنانچه فردی که ۱۰ تن مس کاتد  فروخته با خرید یک قرارداد مشابه می تواند از قرارداد آتی خارج شود .

 چگونه  قیمت مورد نظر خود را پوشش نمائیم ؟ ( چگونه هج نمائیم ؟ )

 – هج کردن ( پوشش خطر ) عبارت است از یک معامله  قرارداد آتی که  در آینده به عنوان جایگزین یک معامله  نقدی عمل می کند .

   اجرای قرارداد های آتی به تولید کنندگان احازه  خواهد داد تا در بازار نقش موثری در مدیریت ریسک بازی نمایند.

  تولید کننده می تواند در زمانی که قیمتها روند کاهشی دارد ، با فروش قرارداد آتی به قیمتی بالاتر  از  ریسک کاهش قیمتها در قراردادآتی سود ببرد .

  آنچه  استفاده از هج ( پوشش  خطر )  را سود مند می سازد این است که   قیمتهای  نقدی  و قرارداد آتی برای یک کالا از گرایش افزایش یا کاهش برخوردار بوده و از این  رو  زیان وارده  از یک قرارداد  از طریق سود به دست آمده از قرارداد دیگر  خنثی و جبران  گردد.

 مثال

 هج قراردادآتی مس

بازار قراردادآتی بازار نقدی زمان
۳۳۵۹ دلار فروش قرارداداتی به قیمت هر کلیو ۳۳۵۷ دلار  قیمت نقدی هر کلیو اکنون
۳۳۶۰ دلار خرید قراردادآتی به قیمت هر کلیو ۳۳۶۰ دلار فروش نقدی به قیمت هر تن کلیو ۳ ماه آینده
۱ دلار زیان ۳دلار

سود

سود  ۲ لار  در هر تن

 

جدول فوق هج  قرارداد آتی مس  را توسط تولید کننده مس نشان می دهد .  قیمت فعلی  هر کیلو  مس  در بازار ۳۳۵۷ تومان  می باشد . این تولید کننده برای اینکه قیمت سه ماه بعد مس را بالا نگه دارد اقدام به فروش یک قرارداد آتی مس به قیمت هر کبلو  ۳۳۵۹تومان می نماید .  در ۳ ماه بعد قیمت نقدی  مس بالا رفته و به ۳۳۶۰ تومان در هرکیلو میرسد اکنون این تولید کننده هر کیلو  مس را ۳۳۶۰ تومان  می فروشد  و قرارداد آتی فروخته شده خود را  با قیمت ۳۳۶۰ تومان  خریداری می نماید . زیان ۲ دلار حاصل از قرارداد آتی  به وسیله افزایش قیمت نقدی کالا و سود ۳  تومان در هر کیلو  جبران می گردد  و در نهایت این تولید کننده  ۲تومان در هر کیلو  سود کسب می نماید .

 

منبع: شرکت کارگزاری بازار سهام

 

Share.

About Author

من یک توسعه دهنده‌ی کارت هوشمند و سیم‌کارت و متخصص راه‌کارهای شخصی‌سازی کارت هستم. در حال حاضر به عنوان مدیر پروژه‌های مبتنی بر سیم‌کارت در شرکت ارتباطات سیار ایران (همراه اول) مشغول به کار هستم.

Leave A Reply